Σκιογράφημα
μιας Πόλης

Η πόλη δεν αποτελείται μόνο από δρόμους, κτίρια και ανθρώπους.

Αποτελείται από ίχνη, σιωπές, απομεινάρια και αντικείμενα που κάποτε θεωρήθηκαν άχρηστα. Στην καρδιά της παλιάς πόλης της Ξάνθης, εκεί όπου το φώς συναντά τη μνήμη και η καθημερινότητα μεταμορφώνεται σε τέχνη, η έκθεση Σκιογράφημα μιας Πόλης του Τριαντάφυλλου Βαΐτση, αναπτύσσει μια εκφραστική πράξη που κινείται ανάμεσα στη γλυπτική εγκατάσταση, τη φωτιστική ανάδειξη και τη βιωματική αφήγηση. Μέσα από την ιδιαίτερη εικαστική γλώσσα του (Shadow Art, Trash Art) και αντλώντας υλικά από το αστικό περιβάλλον – χαρτί, πλαστικό, μέταλλο και κάθε είδους αστικά κατάλοιπα – ο καλλιτέχνης συγκροτεί συνθέσεις, οι οποίες λαμβάνουν τη νοηματοδότησή τους μόνο μέσω της σκιάς που παράγουν. Η ύλη λειτουργεί ως αφετηρία και η εικόνα ολοκληρώνεται στο πεδίο της προβολής.

Η πρακτική αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη παράδοση της σύγχρονης τέχνης που αντιμετωπίζει το ευτελές ως αισθητό αντικείμενο και καταλήγει έπειτα να το μετουσιώσει σε φορέα πολιτισμικής μνήμης. Ο καλλιτέχνης μετασχηματίζει ‘θραύσματα της αστικής ζωής’ σε οπτικά ίχνη, επαναφέροντας στο προσκήνιο την έννοια της πόλης ως παλίμψηστου εμπειριών και ιστοριών. Η πόλη της Ξάνθης δεν παρουσιάζεται εδώ ως ένα στατικό ιστορικό τοπίο, αλλά ως ένας ζωντανός οργανισμός όπου το παρελθόν επιβιώνει μέσα από αποσπασματικές μορφές και μνημονικά κατάλοιπα. Εδώ η τέχνη γεννιέται από το φως και οι σκιές αφηγούνται ιστορίες ανθρώπων, τόπων και εποχών. 

Τα έργα διέπονται από τις αρχές της δυϊστικής θεωρίας καθώς λειτουργούν ως υλικές κατασκευές και ταυτόχρονα ως άυλες προβολές. Ο θεατής καλείται να κινηθεί ανάμεσα στο αντικείμενο και την αναπαράστασή του, ανάμεσα σε αυτό που φαίνεται και σε αυτό που αποκαλύπτεται σταδιακά. Χαρακτηριστικό είναι το έργο ο Ξανθιώτης, το οποίο μετατρέπεται από την απτή μορφή του σε έργο με βιωματικό χαρακτήρα για τον καλλιτέχνη αφού η σκιά του περιπτερά που προβάλλεται υπήρξε πραγματικό πρόσωπο από το οικογενειακό του περιβάλλον. Έτσι, τα έργα του δεν αναπαριστούν απλώς την ιστορία της Ξάνθης· λειτουργούν ως μηχανισμοί μνήμης που αποκαλύπτουν τις αθέατες διαστάσεις της καθημερινότητας. Μέσα από τη μεταμόρφωση του απορριμμένου αντικειμένου σε εικόνα και συμβολικό φορέα δημιουργείται ένα ουσιαστικό ερώτημα γύρω από την ίδια την πράξη της θέασης: «πόσα από όσα συνθέτουν μια πόλη παραμένουν αόρατα μέχρι να τα φωτίσουμε»;

Η έκθεση δεν αποτελεί απλώς μια εικαστική καταγραφή της Ξάνθης, αλλά μια ποιητική μελέτη πάνω στη λειτουργία της μνήμης, της φθοράς και της ανθρώπινης παρουσίας μέσα στον αστικό χώρο. Προσκαλεί τον θεατή να σταθεί ανάμεσα στο αντικείμενο και την προβολή του, ανάμεσα στο υλικό και το άυλο, και να ανακαλύψει το παρελθόν της πόλης μέσα από τη δύναμη της μεταμόρφωσης και της οπτικής αντίληψης. Εκεί όπου το υλικό τελειώνει, αρχίζει η σκιά – και μαζί της μια δεύτερη, βαθύτερη ανάγνωση της πόλης.

Στέλλα Ζαζοπούλου
Ιστορικός Τέχνης